[Hạnh Các Thánh] - Ngày 24.08: Sống thành thật và ngay thẳng như Thánh Batôlômêô Tông đồ

1. Tóm lược tiểu sử: Từ ánh nhìn dưới cây vả đến bước chân tông đồ

Thật mệt mỏi khi phải chứng kiến một thế giới mà con người ta buộc phải nhìn trước ngó sau, liên tục khoác lên mình những chiếc “mặt nạ” tùy thuộc vào đối tượng giao tiếp hay xu hướng trên mạng xã hội. Giữa một thời đại mà sự uốn lượn, khôn khéo tinh vi đôi khi được ca tụng như một nghệ thuật sống, thì nét chân thành mộc mạc bỗng chốc trở thành một thứ xa xỉ phẩm. Xu hướng bẩm sinh của con người là khao khát được thấu hiểu đúng như chính mình, không chút màu mè hay giả tạo. Vào thế kỷ thứ I tại vùng Galilê, có một người đàn ông đã lọt vào “mắt xanh” của Đức Giêsu nhờ chính sự gai góc, bộc trực và không chút che đậy ấy của tâm hồn. Chứng nhân vĩ đại cho lối sống ngay thẳng ấy mang tên Nathanael, vị tông đồ mà truyền thống Giáo hội kính nhớ dưới tên gọi Batôlômêô.

Bản văn Tin Mừng Gioan phác họa cuộc gặp gỡ định mệnh của ngài qua lời giới thiệu của người bạn Philípphê. Khi nghe nói về một Đấng Thiên Sai đến từ một ngôi làng vô danh, Nathanael không ngần ngại phơi bày sự hoài nghi đầy định kiến: “Từ Nadarét thì có cái gì hay được?” Thế nhưng, thay vì khước từ hay trách móc thái độ thẳng thừng đó, Chúa Giêsu lại đón nhận ông bằng một lời khen ngợi đầy trân trọng: “Đây đích thực là một người Ítraen, lòng dạ không có gì gian dối”. Sững sờ trước một ánh nhìn thấu suốt xuyên qua mọi lớp phòng thủ nội tâm khi Thầy nhắc về kỷ niệm riêng tư “dưới cây vả”, Nathanael lập tức sụp đổ sự tự tôn cá nhân để phủ phục: “Thưa Thầy, chính Thầy là Con Thiên Chúa”.

Kể từ khoảnh khắc được biến đổi ấy, Batôlômêô chính thức bước vào cuộc phiêu lưu dấn thân không một lời rút lui. Ngài bước theo Đức Giêsu trên khắp các nẻo đường sứ vụ, làm chứng cho cuộc tử nạn và là một trong những người diễm phúc được ăn bữa sáng phục sinh bên bờ biển Tibêria. Sau ngày Hiện Xuống, vị tông đồ có lòng dạ ngay thẳng này đã lặn lội mang Tin Mừng đến các vùng đất xa xôi như Ấn Độ và Armenia. Chính sự trung thực tuyệt đối, không chịu thỏa hiệp với các thế lực tà thần đã khiến ngài phải trả giá bằng một cuộc tử đạo tàn khốc bậc nhất: bị lột da và chém đầu. Lớp da thịt trần thế - chiếc mặt nạ cuối cùng - bị bóc trần, nhưng căn tính “lòng dạ không gian dối” được ánh nhìn dưới cây vả nhìn thấu năm xưa thì vẹn nguyên mãi mãi đến thiên thu.

2. Nhân đức anh hùng và lời mời gọi sống: Sống thật bằng một con tim không tì vết

Chứng tá anh hùng nơi Thánh Batôlômêô không nằm ở những phép lạ hiển hách, mà tỏa sáng qua một sự chính trực gai góc, không chút mập mờ từ trong tư duy cho đến hành động. Nơi ngài tuyệt đối không có chỗ cho lối ứng xử hai lòng, kiểu “nói lời hai ý” để tranh thủ lòng người hay vuốt ve đám đông. Khi hoài nghi, ngài dám chất vấn thẳng thắn; khi đã nhận ra sự thật, ngài lập tức dấn thân trọn vẹn mà không toan tính đường lùi. Đỉnh cao anh hùng của sự ngay thẳng ấy được đóng ấn bằng cuộc tử đạo tàn khốc: ngài chấp nhận để kẻ thù bóc trần lớp da thịt trên thân xác, quyết không cho phép sự dối trá, hèn nhát hay thỏa hiệp làm biến chất đức tin thiêng liêng bên trong tâm hồn.

Thật dễ dàng để nói về sự trung thực như một lý thuyết suông, nhưng khi sự thật đe dọa đến quyền lợi, danh tiếng hay các mối quan hệ an thân, bản năng con người lại có xu hướng uốn lượn để tự vệ. Lối sống lội ngược dòng của Thánh Batôlômêô chứng minh rằng, sự tự do nội tâm đích thực chỉ xuất hiện khi một người dám rũ bỏ nhu cầu phải làm hài lòng tất cả mọi người. Việc can đảm sống thật trước mặt Thiên Chúa, với tha nhân và với chính mình chính là bước hoán cải quyết liệt để cởi bỏ gánh nặng của sự nghi kỵ, giúp tâm hồn thoát khỏi nỗi mệt mỏi từ những trò diễn không hồi kết của đời sống thường nhật.

Lối sống ngay thẳng ấy cần được rèn luyện qua những lựa chọn thực tế hằng ngày, nơi sự thật thường đi kèm với thua thiệt. Tinh thần của vị tông đồ bắt đầu khi một người can đảm từ chối những khoản lợi nhuận mờ ám, dứt khoát không tham gia nói xấu sau lưng nhằm hạ bệ đồng nghiệp, và dám đối diện với vùng tối của chính mình thay vì ngụy tạo lý do bao biện cho thất bại. Sự chân thành ấy còn là việc sẵn sàng nói lời từ chối thẳng thắn nhưng tử tế thay vì hứa hẹn nước đôi, giữ vững sự đồng nhất giữa niềm tin và hành động ngay cả khi không có ai giám sát. Khi chấp nhận lột bỏ những toan tính uốn lượn để giữ lòng dạ không gian dối, mỗi người đang tự dọn cho mình một khoảng lặng bình an dưới “cây vả” của cuộc đời - nơi Ánh Sáng của Đức Kitô có thể thấu suốt, ngự trị và biến đổi tận căn.